Ναός Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκης

Ο ναός του άγιου Δημήτριου πρωτοχτίστηκε πάνω από ένα ρωμαϊκό λουτρό στο οποίο μαρτύρησε ο άγιος το 303.

Σύμφωνα με την παράδοση, από το σημείο όπου μαρτύρησε ο άγιος άρχισε να αναβλύζει μύρο. Το 324 που ορίστηκε ο χριστιανισμός σαν επίσημη θρησκεία του κράτους οι θεσσαλονικείς χτίσανε ένα μικρό τρίκλιτο ναό στο σημείο αυτό. Ο μικρός αυτός ναός έγινε σύντομα γνωστός όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη αλλά σε όλο τον χριστιανικό κόσμο διότι αποδείχτηκε ότι το μύρο είχε θεραπευτικές ιδιότητες. Προσκυνητές έρχονταν από όλα τα μέρη του κόσμου για να προσευχηθούν και να θεραπευτούν. Ανάμεσα σε αυτούς και ο έπαρχος του ιλλυρικού Λεόντειος. Ο Λεόντειος θεραπεύτηκε από την αθεράπευτη για χρόνια αρρώστια του και από ευγνωμοσύνη στον Άγιο, αντικατέστησε το μικρό τρίκλιτο ναό με μια επιβλητική Βασιλική το 413. Η Βασιλική στεκόταν εκεί μέχρι και τα χρόνια του αυτοκράτορα Ηρακλείου (610-641) όταν μια πυρκαγιά την κατέστρεψε.

Ο ναός ανοικοδομήθηκε με μερικές διαφοροποιήσεις αμέσως μετά. Το 904 όμως λεηλατήθηκε από τους Σαρακηνούς και λίγο αργότερα το 1185 ξαναλεηλατήθηκε από τους Νορμανδούς. Την περίοδο της δεύτερης λεηλασίας τα λείψανα του άγιου μεταφέρθηκαν στην Ιταλία από καλόγερους που ήθελαν να τα διασώσουν. Το 13ο αιώνα ο ναός επισκευάστηκε και ανακαινίστηκε. Την εποχή εκείνη χτίστηκε και το παρεκκλήσι του άγιου Ευθυμίου στην νοτιοανατολική πλευρά του ναού του άγιου Δημήτριου από τον πρωτοστράτωρ Μιχαήλ Γλαβάς Ταρχανειώτη, σύμφωνα με την επιγραφή που βρίσκετε στο παρεκκλήσι. Το 1430, κατά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, μια καινούργια λεηλασία έγινε. Αυτή μάλιστα ήταν τόσο βάναυση που οι τοίχοι του ναού μείνανε σχεδόν γυμνοί! Το 1481 τοποθετήθηκε στην αριστερή αρχή του κεντρικού κλίτους του ναού ο τάφος του Λούκα Σπαντούνη, ενός ανθρώπου που διέθεσε αρκετά χρήματα στον ναό. Το 1493 η Εκκλησία μετατρέπεται σε μουσουλμανικό τέμενος με το όνομα «Κασημιά Τζαμί» και παραμένει έτσι έως την απελευθέρωση της πόλης. Το 1917 το μνημείο σχεδόν αφανίστηκε ακολουθώντας την μοίρα του σε μια ακόμη πυρκαγιά. Τέλος ο ναός αναστηλώθηκε και παραδόθηκε στους πιστούς στις 26 Οκτωβρίου του 1949, την ημέρα της γιορτής του άγιου.

Λίγο αργότερα το 1978 τα λείψανα του άγιου επιστρέφουν από το αββαειο του S.Lorenzo in Campo της Ιταλίας και τοποθετήθηκαν σε μια αργυρή λάρνακα όπου φυλάγονται μέχρι και σήμερα.

Στην κρυπτή του ναού λειτουργεί μια μουσειακή έκθεση με την γλυπτή διακόσμηση του ναού στις διάφορες φάσεις της ιστορίας του. Τα σημαντικότερα εκθέματα του μουσείου είναι:

* Η Κρήνη αγιάσματος και μύρου, σε τρεις φάσεις (4ος, 6ος και 12ος - 13ος αιώνας)

* Αρχιτεκτονικά γλυπτά (επίκρανα, θωράκια κ.α.) της πρώτης φάσεως του ναού (5ος αιώνας).

* Θραύσματα κιβωρίου Αγίας Τράπεζας του 13ου αιώνα.

* Θραύσματα διακόσμησης ταφικού πιθανότατα μνημείου του 14ου αιώνα

Στο ναό του αγίου Δημητρίου διασώζονται ελάχιστα ψηφιδωτά γιατί τα πιο πολλά καταστράφηκαν στην πυρκαγιά του 1917.

Η «ιστορική» τοιχογραφία που απεικονίζει τον Ιουστινιανό τον ΄Β και την ακολουθία του βρίσκετε στο νότιο τοίχο. Στην πρώτη δυτική τετράγωνη κολόνα συναντάμε τη δεύτερη πιο σημαντική τοιχογραφία που απεικονίζει τον αρχιεπίσκοπο της Θεσσαλονίκης Γρηγοριο τον Παλαμά με τον αυτοκράτορα Ιωάννη Στ΄ Καντακουζηνό, ο οποίος έμεινε στην ιστορία και με το μοναχικό του όνομα Ιωασάφ. Οι τοιχογραφίες αυτές χρονολογούνται το 8ο αιώνα. Στο ναό συναντάμε και ψηφιδωτά του 5ου αιώνα όπως αυτό στο δυτικό τοίχο που παριστάνει τον Άγιο σε στάση δέησης και τον άγγελο να σαλπίζει. Συνεχίζουμε με τρία ψηφιδωτά του 7ου αιώνα, το πρώτο βρίσκετε στο νοτιοανατολικό πεσσό και απεικονίζει τον Άγιο ανάμεσα σ’έναν επίσκοπο και έναν έπαρχο. Το ψηφιδωτό αναφερεται,συμφωνα με την επιγραφή του, στην πολιορκία της πόλης από τους Σλάβους, που σύμφωνα με την παράδοση ο πολιούχος έσωσε την πόλη. Το δεύτερο βρίσκεται στην ανατολική πλευρά του πεσσού και εικονίζει τον Άγιο με έναν διάκονο και το τρίτο απεικονίζει τον Άγιο Σέργιο σε στάση δέησης.

Ως μνημείο τέχνης ο ναός του Αγίου Δημητρίου είναι ένα από τα πιο υπέροχα μνημεία της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Είναι αντιπροσωπευτικός τύπος βασιλικής πεντάκλιτης με εγκάρσιο κλίτος. Η δυτική είσοδος οδηγεί στο μεγαλοπρεπή νάρθηκα του ναού, μπροστά από τον οποίο υπάρχει η φιάλη. Συνέχεια του νάρθηκα ανοίγεται το μεγάλο κεντρικό κλίτος μέχρι την κόγχη του ιερού, που χωρίζεται με μεγαλοπρεπείς κιονοστοιχίες. Χαρακτηριστικά είναι τα κιονόκρανα με τη χριστιανική τέχνη. Πάνω και κατά μήκος των πλάγιων κλιτών υπάρχουν γυναικωνίτες. Το ιερό βήμα του ναού αποτελείται από τον κυρίως τετράγωνο χώρο με τη χαρακτηριστική κυκλική αψίδα και από τα πτερύγια στις δύο πλευρές του, όπου σχηματίζονται δύο τετράγωνα διαμερίσματα. Χωρίζεται από τον κυρίως ναό με μαρμάρινο σύγχρονο τέμπλο, απομίμηση παλαιοχριστιανικών. Η στέγη του ναού αποτελείται από μία κεντρική αμφικλινή, ανά δύο μονόριχτες χαμηλότερες δεξιά και αριστερά των πλάγιων κλιτών και από μία εγκάρσια του εγκάρσιου κλίτους. Εύγλωττο είναι το ιστορικό παρελθόν του ναού.

Η γλυπτή σαρκοφάγος με τα οστά του Θεσσαλονικέα Λουκά Σπαντούνη, φλωρεντινής τέχνης, στον αριστερό πεσσό στο κεντρικό κλίτος, το παρεκκλήσι στον τάφο του Αγίου Δημητρίου πίσω ακριβώς από τον πεσσό, η εξαγωνική βάση του κιβωτίου που φυλάγονταν τα λείψανα του αγίου κατά τη βυζαντινή εποχή πάλι στο κεντρικό κλίτος, το πηγάδι, λίγο πριν από το τέμπλο, από όπου διοχετευόταν άγιο μύρο στο χώρο της κρύπτης, η μικρή βασιλική προς τιμή του Αγίου Ευθυμίου στη ΒΔ γωνία του ναού και αυτή καθαυτή η κρύπτη με το διάκοσμό της συνιστούν και ανασταίνουν την ιστορία του ναού από την κτίση του μέχρι σήμερα.

Γεωγραφία της Ελλάδας

Αλφαβητικός κατάλογος

Εισάγετε τους δικούς σας όρους αναζήτησης Αναζήτηση
	Web	www.hellenica.de

Από τη ελληνική Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org + LivePedia.gr http://www.livepedia.gr/. Όλα τα κείμενα είναι διαθέσιμα υπό την GNU Free Documentation License