Περιφέρεια : Κεντρική Μακεδονία
Νομός : Σερρών

Το Μικρό Σούλι είναι ένα χωριό στους πρόποδες του Παγγαίου, «σκαρφαλωμένο» σ' ένα μεγάλο βράχο, που Θυμίζει έντονα το Σούλι της Ηπείρου. Εξάλλου τη σημερινή του ονομασία, την οποία απέκτησε το 1924 την οφείλει σ’ αυτή την μορφολογική του ομοιότητα με το ιστορικό Σούλι, αλλά και στη γενναιότητα με την οποία πολέμησαν οι Μακεδονομάχοι του χωριού, κατά το Μακεδονικό Αγώνα (1904 — 1908). Λέγεται μάλιστα ότι το όνομα αυτό το έδωσε στο χωριό ο Μητροπολίτης Δράμας και αργότερα Σμύρνης Χρυσόστομος, όταν βρέθηκε εκεί το 1909, για να παρακολουθήσει μια θεατρική παράσταση που δόθηκε από κατοίκους του χωριού.

Σύμφωνα με το βιβλίο του Αστέριου Γούσιου “Η κατά Παγγαίον χώρα”, το Μικρό Σούλι στο τέλος του Ι9ου αιώνα διέθετε Δημοτικό Σχολείο και Νηπιοπαρθεναγωγείο, στα οποία φοιτούσαν 70 αγόρια και 45 κορίτσια. Παλιότερα το χωριό λεγόταν Σέμαλτο. Ορισμένοι πιστεύουν ότι η ονομασία αυτή προέρχεται από το αρχαίο ρήμα «άλλομαι» που σημαίνει πηδώ, κάποιοι άλλοι πιστεύουν ότι η ονομασία Σέμαλτο προέρχεται από τις λατινικές λέξεις Σεμ και Άλτο που σημαίνουν Ημί και Λόφος αντίστοιχα, δηλαδή ημίψηλος λόφος. Πιθανότερο όλων όμως είναι η ονομασία αυτή να Προέρχεται από το Σεμάλτιον όρος, που είναι το Παγγαίο.

Από αρχαιολογικής απόψεως το Μ. Σούλι παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, αφού στη Θέση «Πύργος» και στη Θέση «Ζαβαρνίκια», βρέθηκαν αντίστοιχα υπολείμματα νεολιθικού και αρχαίου οικισμού. Ακόμη στην περιοχή τού Μ. Σουλίου διασώζονται ερείπια παλαιοχριστιανικών βασιλικών.

Αναφορές στο Μικρό Σούλι υπάρχουν σε έγγραφα της Βυζαντινής περιόδου που βρέΘηκαν στο Άγιον Όρος (στο οποίο ανήκε). Πιο συγκεκριμένα, μνημονεύονται οι δύο γειτονικοί οικισμοί, το Σέμαλτον και τα Ζαβαρνίκια. Στα Ζαβαρνίκια υπάρχουν και διατηρούνται σε αρκετά καλή κατάσταση τα ερείπια των τούρκικων λουτρών, ότι απέμεινε δηλαδή από το χωριό που υπήρχε εκεί την Περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Το Μικρό Σούλι απελευθερώθηκε στις 24 Οκτώβρη του 1912, όπως άλλωστε και τα υπόλοιπα παγγαιοχώρια, από τον καπετάν Τσάρα.

Το Μάιο του 1913 το χωριό πέφτει στα χέρια των Βουλγάρων. Οι κάτοικοί του μαζί με τους κατοίκους της Παλαιοκώμης, της Αμφίπολης και των Λακοβικίων, φεύγουν από το χωριό για να εγκατασταθούν στη Βουρβουρού της Χαλκιδικής. Εκεί όμως τους βρίσκει επιδημία χολέρας, με αποτέλεσμα πάνω από 110 άνθρωποι να πεθάνουν εκεί, ενώ οι υπόλοιποι αναγκάστηκαν να ξαναγυρίσουν πίσω στο χωριό. Οι κακουχίες όμως των Μικροσουλιωτών δεν τελειώνουν εδώ, αφού αμέσως σχεδόν με την επιστροφή τους ξεσπάει ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι Βούλγαροι στέλνουν πολλούς κατοίκους ομήρους στην Βουλγαρία, όπου και πεθαίνουν οι περισσότεροι απ’ αυτούς. Ακόμη καταστρέφουν ολοσχερώς το χωριό και χρησιμοποιούν τα απομεινάρια των σπιτιών σαν οικοδομικά υλικά για να φτιάξουν τα οχυρωματικά τους έργα.

Η εκκλησία του χωριού, η οποία χτίστηκε το 1835, ήταν το μοναδικό κτίσμα του χωριού που έμεινε ανέπαφο. Όμως κι αυτή γκρεμίστηκε από βόμβα, που έπεσε στο χωριό κατά την διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων. Κατά τη διάρκεια του Ά Παγκοσμίου πολέμου, οι ξένες δυνάμεις κατοχής υποχρέωσαν τους κατοίκους του Μ. Σουλίου, αλλά και των γύρω χωριών να κατασκευάσουν το δρόμο που οδηγεί σε μια περιοχή του Παγγαίου που ονομάζεται «Κανόνι». Εκεί, με καταναγκαστική δουλειά των κατοίκων της περιοχής, κατασκευάστηκε φρούριο, προκειμένου να ελέγχουν οι ξένες δυνάμεις ολόκληρο το Στρυμονικό κόλπο.

Όσοι κάτοικοι επέζησαν από τους πολέμους και τις κακουχίες αναγκάστηκαν να ζήσουν σ' ένα χωριό κατεστραμμένο και ερειπωμένο. Στεγάστηκαν λοιπόν αρχικά σε παράγκες και ασχολήθηκαν με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Το κράτος έχτισε δύο μεγάλες αποθήκες για να αποθηκεύουν οι κάτοικοι τα αγροτικά τους προϊόντα. Αργότερα οι αποθήκες αυτές χρησιμοποιήθηκαν σαν Δημοτικό Σχολείο η μία και σαν Κοινοτικό κατάστημα η άλλη. Το 1923 οι αρχές του χωριού μαζί με τον ιερέα αλλά και πολλούς κατοίκους, πήγαν στην Βουρβουρού της Χαλκιδικής και αφού ξέθαψαν τους νεκρούς συγχωριανούς τους, πήραν τα κόκαλά τους και τα έφεραν πίσω στο χωριό.

Το 1931 η κυβέρνηση βοήθησε οικονομικά τους κατοίκους του χωριού κι έχτισαν σπίτια για να κατοικήσουν. Στα χρόνια που ακολούθησαν το Μικρό Σούλι, παρόλο που πάντοτε ήταν ένα κατά βάση αγροτικό χωριό ανέπτυξε σημαντική πολιτιστική δραστηριότητα. Ακουστά σ' όλη την περιοχή ήταν τα γλέντια των κατοίκων του, οι παρελάσεις καρναβαλικών αρμάτων τις Αποκριές, οι συναυλίες που έδινε η μπάντα του χωριού, αλλά και οι θεατρικές παραστάσεις που ανέβαζαν οι σύλλογοι του Μικρού Σουλίου. Τα τελευταία χρόνια το Μικρό Σούλι, όπως άλλωστε και όλα τα χωριά του Παγγαίου, ακολούθησε μια φθίνουσα πορεία με συνεχή μείωση του πληθυσμού του.

Από τη ελληνική Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org . Όλα τα κείμενα είναι διαθέσιμα υπό την GNU Free Documentation License