Περιφέρεια : Κρήτη
Νομός : Ρεθύμνης

O Καλονύκτης είναι ένα χωριό της πρώην επαρχίας Ρεθύμνης, βρίσκεται 15 χλμ. νοτιοδυτικά του Ρεθύμνου, με πρόσβαση από το Ρέθυμνο, μέσω της παλαιάς εθνικής Ρεθύμνης – Χανίων, στρίβοντας αριστερά στο 13,4 χλμ. Είναι κτισμένο στο λόφο «Νικηφόρος» και σε υψόμετρο 270 μέτρα. Στο χωριό ζουν σήμερα 201 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2001. Κυριότερα προϊόντα της περιοχής είναι το λάδι, τα χαρούπια και τα κτηνοτροφικά.

Σύμφωνα με την παράδοση το χωριό, αλλά εμμέσως και ο Δήμος Νικηφόρου Φωκά οφείλουν το όνομα τους στο πιο κάτω περιστατικό: όταν ο Νικηφόρος Φωκάς εξεστράτευσε στην Κρήτη τον Μάρτη του 961 μ.Χ., προκειμένου να την απελευθερώσει από τους Άραβες Σαρακηνούς, στρατοπέδευσε μια νύχτα στον παραπάνω λόφο, τον οποίο προηγουμένως είχε απελευθερώσει μαζί με τον παρακείμενο λόφο «Ντάμπιες», κατόπιν μάχης. Όταν ξημέρωσε, κάποιος τον ρώτησε: «Πως περάσατε την νύχτα σας;», κι εκείνος απάντησε: «Καλή νύχτα!». Έτσι το χωριό ονομάστηκε «Καλονύχτης» και ο λόφος και η τοποθεσία, όπου στρατοπέσευσε ο Βυζαντινός στρατηγός και μετέπειτα αυτοκράτορας, «Νικηφόρος».

Ο Νικηφόρος Φωκάς θεωρείται ο ιδρυτής του χωριού και υπάρχει δρόμος στο χωριό, προς τιμήν του, ωστόσο υπάρχει και η άποψη ότι το χωριό προϋπύρχε και είχε την ονομασία Λεβεντοχώρι. Ανήκε παλαιότερα στους δήμους Ρουστίκων και Ατσιποπούλου και κατόπιν απετέλεσε ιδία κοινότητα, περιλαμβάνοντας για ένα διάστημα τον οικισμό Παλαίλημνο. Το 1998 εντάσσεται στον Δήμο Νικηφόρου Φωκά, ως δημοτικό διαμέρισμα.

Οι πρώτοι κάτοικοι ήταν Κρητικοί, άποικοι από άλλα χωριά, κυρίως από την επαρχία Σφακίων. Οι παλιότερες οικογένειες του χωριού είναι οι Γαλεροί, οι Γιουλούντηδες, οι Μαθιουδάκηδες, οι Ηλιάκηδες, οι Χαλίκηδες, οι Σταυρουλάκηδες, οι Καλλιτσουνάκηδες κ.α.

Στον Καλονύχτη υπάρχει ένας μύλος που θεωρείται βενετικό κτίσμα. Σήμερα διατηρείται το κτίριο, χωρίς να λειτουργεί. Βενετικής περιόδου θεωρείται και η παλιά διατηρητέα εκκλησία του Γενέσιου της Θεοτόκου, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού και εορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Η παράδοση αναφέρει, ότι την οθωμανική περίοδο, μπήκαν οι Τούρκοι για να την καταστρέψουν. Πήραν μια βαρέ και χτύπησαν την Αγία Τράπεζα, το σημάδι υπάρχει και σήμερα. Με το χτύπημα, ωστόσο, πετάχτηκαν σπίθες, ενώ παράλληλα μια μεγάλη μέλισσα εμφανίστηκε στο καμπαναριό. Οι Τούρκοι φοβήθηκαν κι έφυγαν, χωρίς να πειράξουν την εκκλησία. Στον Καλονύχτη, εκτός από την εκκλησία της Παναγίας, υπάρχει και το παλιό εκκλησάκι, καθολικού ρυθμού, Μιχαήλ Αρχάγγελος, στην τοποθεσία «Μοναστηρικό Μετόχι». Ακόμη, πάνω στα ερείπια παλιάς εκκλησίας κτίστηκε το 1965, η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου. Το ίδιο έχει γίνει και με τον Άγιο Νικόλαο. Σύγχρονες εκκλησίες είναι ο Άγιος Νεκτάριος και ο Άγιος Ανδρέας ο Κρης. Είναι ένα χωριό με παράδοση και θυσίες στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες. Στις Κρητικές Επαναστάσεις από το 1866 ως το 1897, εφονεύθησαν 21 Καλονυχτιανοί, οι οποίοι ήταν Γαλεροί, Ηλιάκηδες, Κουνενίδηδες, Μαθιουδάκηδες, Πατσουμάδες και Φοβάκηδες. Σε αυτούς τους αγώνες διακρίθηκε ο οπλαρχηγός Χαλίκης ή Ηλιάκης Γεώργιος και στις 9 Δεκεμβρίου 1868, συνήφθη νικηφόρος μάχη κατά των Τούρκων, η οποία αναφέρεται ως μάχη του Καλονύχτη.

Κατά το 1890, στον Καλονύχτη ζούσε ο αλευρομυλωνάς Λαμπρινός Γάσπαρης, ο οποίος σε ηλικία 18 χρόνων, έκλεψε, με την θέληση της, την χωριανή του Αντιλέ, την πανέμορφη κόρη του λοχία Χωροφυλακής, Χασάν Τουρκαμετάκη, την έκανε χριστιανή με το όνομα Ειρήνη κι έφυγαν για την Λικοτιναρά Αποκορώνου. Για εκδίκηση ο Τουρκαμέτης με την συμμορία του έσφαξαν τρεις χριστιανούς, αναμεσά τους και ο Καλονυχτιανός Μανώλης Ηλιάκης, που ήταν επίσης μυλωνάς, στου Σταογιάννη τον νερόμυλο. Έγινε δίκη για αυτή την υπόθεση.

Στους Βαλκανικούς πολέμους διακρίθηκε ο οπλαρχηγός Στυλιανός Γαλερός, ο οποίος με σώμα 44 ανδρών, αναμεσά τους και οι χωριανοί του Γαλερός Παντελής και Ηλιάκης Γιάννης, συνέβαλε στην απελευθέρωση της Χειμάρας. Στην Νότιο Ήπειρο έδρασε, με σώμα 9 ανδρών ο οπλαρχηγός Πατράκης Ιωάννης. Ο Σταυρουλάκης Ευστράτιος συμμετείχε στο σώμα του Πέρρου που συνέβαλε στην απελευθέρωση της Χίου. Στη μάχη της Τζουμαγιάς εφονεύθη ο Γαλερός Γρηγόρης. Κατά τον Α’Παγκόσμιο πόλεμο εφονεύθησαν τα αδέρφια Γεώργιος και Μιχαήλ του Θεοδοσίου και οι Ηλιάκηδες Γιώργης του Μανώλη και Μανώλης του Μιχαήλ.

Κατά την Βενιζελική ανταρσία της 21ης Νοέμβρη 1921, κατά της κυβέρνησης που προέκυψε από τις μοιραίες εκλογές της 1/14 Νοέμβρη 1920, σε μάχη που έγινε στον Καλονύχτη εφονεύθη ο ιερομόναχος του Μοναστηρικού Μετοχίου, Γρυντάκης Ιωαννίκιος. Κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία εφονεύθησαν οι Γαλερός Ευπρέπιος, Ηλιάκης Πολυχρόνης, Μαθιουδάκης Αντρέας και τα αδέρφια Σταυρουλάκης Λευτέρης και Κωστής.

Κατά την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα, εφονεύθη ο Γιουλούντας Πέτρος, ενώ ως ομαδάρχες του χωριού κατά την Εθνική Αντίσταση διακρίθηκαν οι Γαλερός Γεώργιος του Ιωάννου και Ηλιάκης Ευάγγελος του Εμμανουήλ. Σε εμφύλιες συρράξεις, κατά τα Δεκεμβριανά στην Αθήνα, εφονεύθη ο Γαλερός Ιωάννης του Στυλιανού, κατά τη διάρκεια της λευκής τρομοκρατίας εφονεύθη ο Γασπαράκης Ιωάννης του Εμμανουήλ, ενώ κατά τον Εμφύλιο εφονεύθη ο Σταυρουλάκης Αετός του Ιωάννου.

Δήμος Νικηφόρου Φωκά

Από τη ελληνική Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org . Όλα τα κείμενα είναι διαθέσιμα υπό την GNU Free Documentation License