|
|
Α Μέρος
Η πρώτη περίοδος
Η ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου αρχίζει το 1906 αν και συχνά αναφέρεται και ως έτος αρχής του το 1914. Το 1906 κινηματογραφείται μια μικρού μήκους ταινία των Ολυμπιακών αγώνων που διεξάχθηκαν τότε. Επρόκειτο για ταινία γυρισμένη με απλά τεχνικά μέσα, ωστόσο δεν έλειπαν και ορισμένα στοιχειώδη καλλιτεχνικά γνωρίσματα. Ένα χρόνο αργότερα (1907) έγινε μια ακόμη ταινία του είδους αυτού που παρουσίαζε τον εορτασμό της ελληνικής Εθνικής επετείου.
Στα επόμενα τρία
χρόνια, δεν σημειώνεται καμία άλλη
ελληνική ταινία. Το 1911 όμως, ο Κώστας
Μπαχατώρης, παρουσίασε στην οθόνη,
το κωμειδύλλιο του Περισιάδη Γκόλφω,
που γνώρισε στο θέατρο μεγάλη επιτυχία.
Οπερατέρ της ταινίας ήταν ο Ιταλός
Μαρτέλι και πρωταγωνίστρια η βεντέτα
του θεάτρου της εποχής Ολυμπία
Δαμάσκου. Είχε μήκος δύο χιλιάδες
μέτρα, διαρκούσε δηλαδή περίπου μια
ώρα και δέκα λεπτά, και γυρίστηκε εξ
ολοκλήρου σ' ένα φωτογραφικό στούντιο.
Η ταινία είχε πολλά ελαττώματα και
λάθη, αλλά ο κόσμος την υποδέχθηκε με
ενθουσιασμό, πράγμα που παρακίνησε
πολλούς να μιμηθούν τον Μπαχατώρη.
Το 1912 ιδρύθηκε η πρώτη κινηματογραφική
εταιρία, η Αθηνά Φιλμ και η πρώτη της
ταινία ήταν ένα μικρό ντοκιμαντέρ
γύρω από τη ζωή των νεαρών Ελλήνων
πριγκίπων. Ύστερα από αυτό γυρίστηκε
μία άλλη ταινία μήκους χιλίων μέτρων
με τίτλο Η τύχη της Μαρούλας, που
αποτελούσε την πρώτη ελληνική ταινία
με αξιώσεις στοιχειώδους καλλιτεχνικού
και τεχνικού επιπέδου.
Ένα χρόνο αργότερα
(1913), η ίδια εταιρία παρουσίασε μία
σειρά μικρών κωμωδιών τύπου μπουρλέσκ,
με πρωταγωνιστή το δημοφιλή κωμικό
Δημητρακόπουλο. Η επιτυχία των κωμωδιών
αυτών ήταν πολύ μεγάλη και τον επόμενο
χρόνο, ο Λεπενιώτης γύρισε στον ίδιο
τύπο την ταινία Ο Βιλλάρ στα μπάνια
του Φαλήρου. Το 1916 ιδρύθηκε μία δεύτερη
κινηματογραφική εταιρία, η Άστυ Φιλμς,
που τον ίδιο χρόνο παρουσίασε την
κωμωδία με τίτλο Η προίκα της Αννούλας.
Ακολούθησαν τα χρόνια του Α' Παγκοσμίου
Πολέμου, που σταμάτησαν μέχρι το 1920
την εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου.
Την εποχή αυτή ο Αχιλλέας Μαδράς και
οι αδελφοί Γαζιάδη επεχείρησαν να
γυρίσουν μερικά ντοκιμαντέρ.
Στην ίδια περίοδο έγιναν και τα πολεμικά ντοκιμαντέρ του Γιώργου Προκοπίου. Στα μικρά αυτά φιλμ, που αποτελούν και τα μόνα κινηματογραφικά ντοκουμέντα που έχουμε από το Μικρασιατικό Πόλεμο, ο Προκοπίου αναδείχτηκε ως γνήσιος καλλιτέχνης. Παρά τα πρωτόγονα μηχανικά μέσα, πέτυχε υψηλού επιπέδου φωτογραφία, καταπληκτική κίνηση του φακού και ρεαλιστική εικόνα. Το 1921 ο Γαζιάδης παρουσίασε την ταινία Ελληνικό θαύμα, όπου χρησιμοποίησε Ρώσους ηθοποιούς.
Το 1924 γυρίστηκαν μερικές σύντομες ταινίες, στις οποίες πρωταγωνιστούσε ο κωμικός Μιχαήλ Μιχαήλ. Ένα χρόνο αργότερα η Άστυ Φιλμς έδωσε τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της που προξένησε εξαιρετική εντύπωση, παρά το γεγονός ότι οι περισσότεροι ηθοποιοί της ήταν άγνωστοι ερασιτέχνες. Ο τίτλος της ήταν Το απόπαιδο. Τον ίδιο χρόνο, ο Μιχαήλ Μιχαήλ παρουσίασε τις κωμωδίες του Οι γάμοι της Κοντσίτας και η Απαγωγή της Μάρως, δύο μικρού μήκους ταινίες που γυρίστηκαν από μια καινούρια ελληνοαγγλική εταιρία παραγωγής.
Το 1926 δημιουργείται από τους αδελφούς Γαζιάδη μια νέα εταιρία, η Νταγκ Φιλμς. Ο Δημήτρης Γαζιάδης είχε σπουδάσει κινηματογραφία στο Μόναχο και ήταν συγχρόνως οπερατέρ, σκηνοθέτης και φωτογράφος. Η πρώτη ταινία της ήταν το Έρως και κύματα (1927), που αποτέλεσε σταθμό για τον ελληνικό κινηματογράφο, ο οποίος έκτοτε πραγματοποίησε αλματώδη εξέλιξη. Το 1930 η Νταγκ Φιλμς παρουσίασε μια νέα σειρά από ταινίες, που τα σενάριά τους έγραψαν γνωστοί συγγραφείς και ο πρωταγωνιστές τους είχαν επιλεγεί από τους καλύτερους ηθοποιούς του Βασιλικού θεάτρου.
Τότε όμως είχε παρέλθει η εποχή του βωβού κινηματογράφου και το κοινό υποδεχόταν με ενθουσιασμό τον ηχητικό κινηματογράφο. Την περίοδο αυτή η Νταγκ Φιλμς παρουσίασε την οπερέτα του Χατζηαποστόλου Οι απάχηδες των Αθηνών, με πρωταγωνιστή τον τενόρο της Λυρικής σκηνής Πέτρο Επιτροπάκη και πρωταγωνίστρια τη Μαίρη Σαγκάνου, που ήταν από τις πρώτες καλλιτέχνιδες του Βασιλικού θεάτρου. Η ταινία αυτή γνώρισε σημαντική επιτυχία και παρακίνησε την Νταγκ Φιλμς να γυρίσει τη δεύτερη σημαντική ομιλούσα ταινία της, που είχε τίτλο Φίλησέ με Μαρίτσα. Η ταινία αυτή, παρά το γεγονός ότι βρήκε πολύ καλή υποδοχή από το κοινό, ήταν και η τελευταία της Νταγκ Φιλμς. Αμέσως μετά διαλύθηκε, αδυνατώντας να προσαρμόσει τις εργαστηριακές της εγκαταστάσεις στις απαιτήσεις του ομιλούντος κινηματογράφου, που είχε πια καθιερωθεί.
Στο μεταξύ ιδρύθηκαν άλλες πιο συγχρονισμένες εταιρίες όπως η Ηρώ Φιλμς, η Ακρόπολις Φιλμς και άλλες. Η δεύτερη παρουσίασε μία σειρά μικρές κωμωδίες με πρωταγωνιστή τον Κίμωνα Σπαθόπουλο, έναν πολύ καλό μιμητή του Σαρλώ. Το 1930, ο Ορέστης Λάσκος, δόκιμος σαν νεοέλληνας ποιητής, στράφηκε προς τον κινηματογράφο και γύρισε το Δάφνις και Χλόη, που θεωρείται η πρώτη ρεαλιστική ελληνική ταινία.
Στην επομένη δεκαετία, αν και δημιουργήθηκαν αρκετές νέες εταιρίες, όπως η Τέλεγκαν, ο Φοίβος κ.ά., ο ελληνικός κινηματογράφος περιορίσθηκε αποκλειστικά στα μικρά ντοκιμαντέρ και τις ταινίες επικαίρων. Οι Έλληνες κινηματογραφιστές χρησιμοποίησαν αυτόν τον χρόνο για να προσαρμόσουν τα στούντιο τους στις ανάγκες του ομιλούντος κινηματογράφου. Πρώτος ο Ν. Δαδήρας, που είχε ιδρύσει παλαιότερα την Ολύμπια Φιλμς, έκανε μια προσπάθεια για να παρουσιάσει την πρώτη ολοκληρωμένη ομιλούσα ταινία, τον Αγαπητικό της Βοσκοπούλας. Ο συγχρονισμός όμως του ήχου και της εικόνας έγινε στη Γαλλία και την Αμερική. Η προσπάθεια αυτή τελικά απέτυχε ενώ το ίδιο συνέβη και με τη δεύτερη ταινία, Η δεσποινίς δικηγόρος, που ο συγχρονισμός της έγινε στην Αυστρία. Μόλις το 1939 παρουσιάζεται μια ικανοποιητική ελληνική ταινία στον τομέα του ομιλούντος, που γυρίστηκε από το Φίνο. Ήταν το Τραγούδι του χωρισμού, με πρωταγωνιστή το Λάμπρο Κωνσταντάρα, τον Αλέκο Λειβαδίτη, τη Λίντα Μιράντα και την Ευτυχία Δανίκα. Η ταινία αυτή ήταν και το πρώτο ελληνικό έργο που γυρίστηκε με συγχρονισμένα μηχανήματα εικόνας και ήχου.
Στο σημείο αυτό τελειώνει η περίοδος του βωβού κινηματογράφου και αρχίζει η αποκλειστική και συστηματική παραγωγή ταινιών του ομιλούντος. Δεν έχει βέβαια να παρουσιάσει ταινίες εντυπωσιακές από πλευράς τέχνης, εκτός από τα ντοκιμαντέρ του Προκοπίου και το Δάφνις και Χλόη του Λάσκου, για το οποίο έγινε και κάποια σχετική συζήτηση στην Ευρώπη, όπου κίνησε την περιέργεια και το ενδιαφέρον.
Ο ελληνικός κινηματογράφος, στην πρώτη εποχή του, πορεύεται με πανάρχαια, ακατάλληλα τεχνικά μέσα και κινείται σε περιορισμένα οικονομικά περιθώρια. Εκτός από αυτό, χρησιμοποιεί ηθοποιούς του θεάτρου, χωρίς καμιά ιδιαίτερη ειδίκευση και εξοικείωση στον κινηματογραφικό φακό, που απαιτεί βέβαια εντελώς διαφορετική τεχνική. Παρόλα αυτά, είναι αξιοσημείωτη η υποστήριξη με την οποία το ελληνικό κοινό περιέβαλε την έβδομη τέχνη.
Πρέπει να παρατηρηθεί ακόμη ότι αν και χρησιμοποίησε στην πρώτη εκείνη εποχή πολλά ελληνικά θέματα, δεν εμφάνισε ελληνικό χαρακτήρα, ούτε καμιά ξεχωριστή πρωτοτυπία. Η πρώτη ελληνική κινηματογραφική παραγωγή στο σύνολό της μιμείται πότε τα γαλλικά και πότε τα αμερικανικά πρότυπα. Η εξήγηση του φαινομένου αυτού δεν είναι δύσκολη. Από τη μια μεριά δεν ήταν δυνατό να υπάρξει και να παρουσιασθεί στην Ελλάδα ένας Γκρίφιθ, ένας Ρενέ Κλέρ ή ένας Ινς. Από την άλλη, το κράτος της εποχής δε θεώρησε την έβδομη τέχνη άξια να ασχοληθεί σοβαρά μαζί της για να τη θεμελιώσει και να την προστατεύσει ουσιαστικά και αποτελεσματικά.
Μερικές ελληνικές ταινίες της πρώτης αυτής περιόδου είχαν γυρισθεί στην Αίγυπτο, είτε με ελληνοαιγυπτιακή συνεργασία, είτε απλώς με χρήση των αιγυπτιακών στούντιο, που μολονότι ήταν σε καλύτερη κατάσταση από πλευράς μηχανικού εξοπλισμού, εκτός από την καθαρότερη φωτογραφία και το πιο φροντισμένο μοντάζ, δεν παρουσίαζαν κανένα άλλο ιδιαίτερο καλλιτεχνικό ενδιαφέρον.
Η πρώτη περίοδος του ελληνικού κινηματογράφου, που καθορίζεται χρονολογικά από το 1906 ως το 1940, χαρακτηρίζεται από τη φιλότιμη αλλά σε χαμηλό επίπεδο δραστηριότητα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, την ανυπαρξία ειδικευμένων τεχνικών και καλλιτεχνών, την αδιαφορία του κράτους και την προχειρότητα των μηχανικών μέσων.
Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθούν μερικά ονόματα που πρωτοστάτησαν στα πρώτα βήματα του ελληνικού κινηματογράφου. Εκτός από τον Μπαχατώρη, το Μαδρά, τους αδελφούς Γαζιάδη, τον Λουδοβίκο Χεπ, τον Γ. Προκοπίου, τον Ορέστη Λάσκο, τον Τάκη Δαδήρα, το Φιλοποίμενα Φίνο, τον Αντώνη Ζερβό κ.ά., υπήρξαν και αρκετοί ηθοποιοί που συνέδεσαν το όνομά τους με τον κινηματογράφο, αν και φυσικά δεν έπαυσαν ποτέ να ανήκουν στο θέατρο.
Ο Αιμίλιος Βεάκης, ο Κώστας Μουσούρης, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Μήτσος Μυράτ, η Κυβέλη, η Μαρίκα Κοτοπούλη και ένα πλήθος άλλοι, πρόσφεραν την συμβολή τους στη νέα τέχνη και πολλές φορές με θυσία της προσωπικής τους προβολής, επειδή ήταν κακή η φωτογραφία, άπειρος ο σκηνοθέτης ή αφελές το σενάριο. Πρέπει επίσης να αναφερθούν και δυο εξαιρέσεις: η Καίτη Πάνου και η Ζινέτ Λακάζ, που έπαιζαν αποκλειστικά στον κινηματογράφο, χωρίς να έχουν καμιά σχέση με το θέατρο, αλλά και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είχαν ειδική κινηματογραφική εκπαίδευση.
Η μεταπολεμική περίοδος
Τα χρόνια του πολέμου και της κατοχής 1940-1944 δεν αφήνουν περιθώρια εξέλιξης στον ελληνικό κινηματογράφο, έδωσαν όμως το υλικό και τα θέματά τους στους σεναριογράφους και τους σκηνοθέτες του μεταπολέμου, που δυστυχώς τα χειρίστηκαν με ελλιπή τρόπο. Το μόνο που πρέπει να εξαρθεί είναι η ίδρυση της Φίνος Φιλμς(1942) που κατόρθωσε να παρουσιάσει μία ευσυνείδητη και αξιόλογη δουλειά.
Μετά την απελευθέρωση, η κινηματογραφική παραγωγή ανεβαίνει. Ενώ το πρώτο - μέτριο σε εξοπλισμό - στούντιο του Σκουληκίδη κλείνει, ιδρύονται δύο αρκετά συγχρονισμένα στούντιο. Το Άλφα στα Μελίσσια και της Ανζερβός στη Φιλοθέη. Διαθέτουν την αναγκαία έκταση και μηχανήματα συγχρονισμένα, καθώς και ειδικευμένο τεχνικό προσωπικό. Αργότερα ιδρύονται και μερικά μικρότερα στούντιο.
Οι εταιρίες παραγωγής γίνονται συνεχώς περισσότερες. Τη Φίνος Φιλμς, που εμφανίστηκε πρώτη, καθώς και της Ανζερβός, Νοβάκ ακολουθούν οι εταιρίες Παρθενών, Μεσόγειος, Π. Μήλας, Λαμπρινός, Τζαλ Φιλμς, Κ. Κονιτσιώτης, Γκρεγκ Τάλλας, Κώστας Καραγιάννης, Αφοί Καρατζόπουλοι, Ψαρράς-Ρουσόπουλοι-Λαζαρίδης, Δαμασκηνός-Μιχαηλίδης.
Αργότερα ιδρύθηκαν και άλλες αξιόλογες εταιρίες κινηματογραφικών ταινιών: Σκούρας Φιλμ, Χρ. Σπέντζος, Σάββας Φιλμ, Ρεξ Φιλμ, Ακρόπολις Φιλμ, Κόσμος Φιλμ, Νίκος Παπαδόπουλος, Νίκος Αβραμέας, Σκαραβαίος Φιλμ, Κοράλ Φιλμ, Άστυ Φιλμ, Βασίλης Λαμπίρης, Νόβακ Φιλμ, Ντελέρνο Φιλμ, Τάσος Γιαννόπουλος, Γιώργος Σαρρής, Απόστολος Τεγόπουλος, Όσκαρ Φιλμ, Χρ. Μανιάτης, Ιωαννίδης Φιλμ, Στέλιος Τατασόπουλος, Λίλα Κουρκουλάτου, Νίκος Μαρκίδης, Τάκης Περγαντής, Κώστας Στράντζαλης, Ηλίας Περγαντής, Σύλιας και Υιός, Παρθενών Φιλμ, Κορώνα Φιλμ, Χαλιώτης Φιλμ, Αφοί Κυριακόπουλοι, Σ.Α.Κ.Ε., Γιώργος Χανιώτης, Νίκος Σπέντζος, Νίκος Βαρβέρης κ.ά. Οι προσπάθειες των εταιριών υπήρξαν φιλότιμες, χωρίς εν τούτοις να κατορθώσουν να ξεπεράσουν τα όρια της εμπορικής σκοπιμότητας.
Οι Έλληνες σκηνοθέτες
Ο Γιώργος Τζαβέλλας, ένας πρωτοπόρος σκηνοθέτης, γύρισε την Κάλπικη Λίρα, ταινία αποτελούμενη από τέσσερα σκετς. Το σπονδυλωτό αυτό κινηματογραφικό είδος είναι κάτι καινούριο και όχι πολύ αρεστό στο ελληνικό κοινό. Και όμως η Κάλπικη λίρα όπου παίχτηκε σημείωσε καταπληκτική επιτυχία. Είναι η ιστορία μιας κάλπικης λίρας, που την κατασκεύασε ένας αγαθός, στο βάθος, ανθρωπάκος, που συνέρχεται γρήγορα από το πάθος της απληστίας και του παράνομου κέρδους και απαλλάσσεται από τις πονηρές του επιθυμίες για το κάλπικο κατασκεύασμά του. Η κάλπικη λίρα συνεχίζει ωστόσο τη σταδιοδρομία της και περνά από χέρι σε χέρι, διαγράφοντας και υπογραμμίζοντας καταστάσεις και ανθρώπινους χαρακτήρες, αρχίζοντας από τη σάτιρα για να καταλήξει στο δράμα.
Μέσα απ' αυτή την πορεία προβάλλει το κεντρικό νόημα του έργου, που συνοψίζεται στο ότι η ζωή μας είναι ψεύτικη, επιφανειακή, αλλά στην ψυχή του ανθρώπου υπάρχει κάτι το αληθινό και γι' αυτό μεγαλειώδες. Ο Γιώργος Τζαβέλλας χειρίζεται το θέμα του με πολλή ευαισθησία και αναμφισβήτητο ταλέντο. Η ταινία του είναι απαλλαγμένη από κάθε υπερβολή και έχει μια γοητευτική και συναρπαστική λιτότητα. Η επιτυχία του έγκειται στο ότι δε μιμήθηκε κανέναν. Η Κάλπικη λίρα είναι μια ταινία με γνήσιο ελληνικό χαρακτήρα. Πρωταγωνιστές της είναι ο Βασίλης Λογοθετίδης, Ίλυα Λιβυκού, Μίμης Φωτόπουλος, Ορέστης Μακρής, Τάκης Χορν και Έλλη Λαμπέτη, που συντέλεσαν πολύ στην θριαμβευτική πορεία του έργου, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό.
Ο Γιώργος Τζαβέλλας αποτελεί ένα ανεκμετάλλευτο κεφάλαιο του ελληνικού κινηματογράφου. Άλλες ταινίες του Γιώργου Τζαβέλλα είναι: Χειροκροτήματα (1943) με τον Αττίκ, τη Ζινέτ Λακάζ και τον Τάκη Χορν, Μαρίνος Κοντάρας με το Μάνο Κατράκη, Ο Μεθύστακας (1950) με τον Ορέστη Μακρή, Η Αγνή του λιμανιού (1958), με μουσική του Μάνου Χατζιδάκη, το Σωφεράκι(1953) με το Μίμη Φωτόπουλο, και η Αντιγόνη (1961) με τον Κατράκη, που έλαβε το Α' βραβείο ηθοποιίας στο Φεστιβάλ κινηματογράφου του Αγίου Φραγκίσκου.
Άλλος αξιόλογος σκηνοθέτης του ελληνικού κινηματογράφου υπήρξε ο θεατρικός συγγραφέας Αλέκος Σακελλάριος. Οι σημαντικότερες ταινίες του θεωρούνται: Παπούτσι από τον τόπο σου (1946) με το Μάνο Φιλιππίδη, Αλέκο Λειβαδίτη και τη Γεωργία Βασιλειάδου, Οι Γερμανοί ξανάρχονται (1948), Ένα βότσαλο στη λίμνη, Ένας ήρωας με παντόφλες και Σάντα Τσικίτα, με τον αξέχαστο Βασίλη Λογοθετίδη. Τα σενάρια των έργων αυτών είναι παρμένα από θεατρικά έργα που έγραψε ο ίδιος μαζί με το Χρήστο Γιαννακόπουλο. Στις ταινίες του Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο, Η Αλίκη στο ναυτικό και Η κόρη μου η σοσιαλίστρια πρωταγωνιστούσαν η Αλίκη Βουγιουκλάκηκαι ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ.
Ο Γιάννης Δαλιανίδης, που σκηνοθέτησε τις καλύτερες μουσικές κωμωδίες, έδωσε και αρκετά δραματικά έργα, όπως τον Κατήφορο, Νόμος 4000, Δάκρυα για την Ηλέκτρα, Ίλιγγος, Η Στεφανία στο αναμορφωτήριο. Από τις κωμωδίες του οι σημαντικότερες είναι: Κάτι να καίει', Μερικοί το προτιμούν καυτό και Ραντεβού στον αέρα. Από τις μουσικές κωμωδίες του ξεχωρίζουν ιδιαίτερα Οι θαλασσιές οι χάντρες και Μια κυρία στα μπουζούκια.
Ωραίες ταινίες έδωσε στον ελληνικό κινηματογράφο και ο Μιχάλης Κακογιάννης, από τη Στέλλα ως τον Αλέξη Ζορμπά. Από το 1956 μέχρι το 1966 γύρισε ταινίες με θέματα πολύ διαφορετικά μεταξύ τους. Μία πολύ αξιόλογη προσφορά του είναι ότι κατόρθωσε με σύγχρονη αίσθηση να μεταφέρει στην οθόνη την Ηλέκτρα, που βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ των Καννών. Είναι ίσως δύσκολο να τοποθετήσει και να χαρακτηρίσει κανείς το αναμφισβήτητα αξιόλογο και υποβλητικό προσωπικό στυλ του Κακογιάννη. Στις ταινίες του απηχούνται συμπυκνωμένα σε μία πολύ προσωπική καλλιτεχνική αυτονομία τα σημαντικότερα δείγματα των τάσεων που σημειώνονται στην παγκόσμια κινηματογραφική τέχνη. Η φήμη του στο εξωτερικό είναι πολύ μεγάλη σε σχέση με την Ελλάδα. Άλλες αξιόλογες ταινίες του Μιχάλη Κακογιάννη είναι το Κυριακάτικο ξύπνημα, το Κορίτσι με τα μαύρα και Έτσι έσβησε η αγάπη μας (που γυρίστηκε για λογαριασμό Ιταλών).
Ο Κώστας Μανουσάκης έδωσε τις ταινίες Έρωτας στους αμμολόφους (1958), Προδοσία, (1964), που πήρε το βραβείο της ενώσεως κριτικών στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και το βραβείο ειρήνης, και το Φόβο (1966).
Μία ωραία προσπάθεια οφείλεται και στον Τάκη Κανελλόπουλο, σκηνοθέτη που εμφανίστηκε με το Μακεδονικό γάμο, μικρού μήκους ντοκιμαντέρ σε φολκλορικό θέμα, και τον Ουρανό. Στην πρώτη ταινία ο σκηνοθέτης παρουσίασε ένα προσωπικό χαρακτήρα σε αξιόλογο επίπεδο. Πήρε τους ανθρώπους, το άγνωστο πλήθος, και τους άπλωσε σε ένα σύνολο γεμάτο συναισθηματισμό και ανθρώπινο πάθος. Ο Μακεδονικός γάμος είναι ένα από τα καλύτερα ελληνικά ντοκιμαντέρ του είδους του, και οπωσδήποτε κινείται σε παγκόσμια κλίμακα με μεγάλες αξιώσεις. Στον Ουρανό όμως δεν πέτυχε τα ίδια αποτελέσματα. Πελαγοδρόμησε σε δρόμους αφηρημένους και ανιαρούς πλατειασμούς. Έδωσε ωραίες εικόνες, αλλά το θέμα του ξέφυγε. Άλλες ταινίες του: η Παρένθεση (1968) και η Εκδρομή (1966).
Ένας άλλος σκηνοθέτης, ο Δημήτρης Κολλάτος, πρωτοεμφανίστηκε με μία μικρή ιστορία της Κρήτης που έχει τίτλο Οι ελιές και της οποίας το σενάριο γράφηκε από τον ίδιο. Αργότερα έδωσε και μία δεύτερη ταινία μεγάλου μήκους, το Θάνατο του Αλεξάνδρου. Ο Κολλάτος έχει έναν ιδιότυπο και αδρό ρεαλισμό και προσωπικό ύφος. Στην προσπάθεια του όμως να πρωτοτυπήσει φτάνει στην υπερβολή και αυτό αποβαίνει σε βάρος της δημιουργίας του, γιατί ο κινηματογράφος είναι πολύ ευαίσθητη τέχνη, όπου η κάθε ακρότητα μεγεθύνεται και ενοχλεί. Πάντως, η εργασία του Κολλάτου, με πολλά αναμφισβήτητα προτερήματα και μερικές αδυναμίες αποτελεί αξιόλογη κινηματογραφική προσφορά.
Πρέπει να αναφερθεί ακόμη και η εργασία μερικών άλλων αξιόλογων σκηνοθετών. Ο Γιώργος Σκαλενάκης γύρισε τις ταινίες Διπλοπενιές, Ντάμα σπαθί, Επιχείρηση Απόλλων και Ιμπεριάλε. Ο Στ. Τατασόπουλος σκηνοθέτησε τη Μαύρη γη (1952), σε σενάριο του Νίκου Σφυρόερα. Ο Ντίμης Δαδήρας τις Σκέψεις (1965) και το 13ος (1967). Ο Φίλιππος Φυλακτός τον Δημόκριτο (1968) κ.ά.
Ο Ντίνος Δημόπουλος έδωσε τις ταινίες Η Λίζα και η άλλη, Πυρετός στην άσφαλτο και Το Ταξίδι (1967). Ο Βασίλης Γεωργιάδης γύρισε τα φιλμ Οι άσσοι του γηπέδου (1953), Η κατάρα της μάνας (1961), Μην ερωτεύεσαι το Σάββατο (1962), Τα κόκκινα φανάρια (1963), Γάμος αλά ελληνικά, Το χώμα βάφτηκε κόκκινο, Η εβδόμη ημέρα της δημιουργίας, Ραντεβού με μια άγνωστη (1968) κ.ά.
Ένας ταλαντούχος σκηνοθέτης του ελληνικού κινηματογράφου είναι ο Ερρίκος Ανδρέου, ο οποίος έδωσε τον Εφιάλτη, Διχασμό και Εκείνος και Εκείνη.
Άλλοι σκηνοθέτες είναι ο Δημήτρης Ιωαννόπουλος, με τις ταινίες Η φωνή της καρδιάς, Η βίλλα με τα νούφαρα, ο Μ. Καραγάτσης με την Καταδρομή (1946), ο Άγγελος Τερζάκης με τη Νυχτερινή περιπέτεια (1954), ο Γρηγόρης Γρηγορίου με τη Φωτεινή Σάντρη (1949), Το πικρό ψωμί (1951), Θύελλα στο φάρο, ο [[Χρήστος Σπέντζος]] με τις ταινίες Αμάρτησα για το παιδί μου και Έτσι έσβησε η ζωή μου, ο Γιώργος Ζερβός με τα Τέσσερα σκαλοπάτια (1951) και τη Λίμνη των πόθων (1958), ο Γιώργος Ασημακόπουλος με τον Πύργο των ιπποτών (1952).
Τα τελευταία χρόνια φάνηκαν αξιόλογοι νέοι λογοτέχνες με κορυφαίο τον πολυβραβευμένο στο εξωτερικό Θόδωρο Αγγελόπουλο. Αξιομνημόνευτες είναι τέλος οι σκηνοθέτιδες Μαρία Πλυτά, που γύρισε Τα αρραβωνιάσματα, το Βαφτιστικό και το Λουστράκο και η Λίλιαν Κουρκουλάκου, με την ταινία Στην πόρτα της κολάσεως (1960).
Άλλοι σκηνοθέτες που διακρίθηκαν στον ελληνικό κινηματογράφο ήσαν οι Γιώργος Θεοδοσιάδης, Ντίνος Κατσουρίδης, Στέλιος Τατασόπουλος, Ανδρέας Λαμπρινός, Οδυσσέας Κωστελλέτος, Κώστας Ανδρίτσος, Ιάκωβος Καμπανέλλης, Ερρίκος Θαλασσινός, Ορέστης Λάσκος, Γιώργος Διζικιρίκης, Μίμης Φραγκιαδάκης, Όμηρος Ευστρατιάδης, Ρένα Γαλάνη, Κώστας Φέρης, Κώστας Λυχναράς, Άδωνις Κύρου, Δημήτρης Δαδήρας, Βαγγέλης Σειληνός, Γιώργος Πετρίδης και Άγγελος Θεοδωρόπουλος.
Στους εξαιρετικούς επίσης Έλληνες σκηνοθέτες που βελτίωσαν σημαντικά την ποιότητα της κινηματογραφικής μας παραγωγής, αναφέρουμε τους Δημήτρη Νικολαΐδη, Ροβύρο Μανθούλη, Τάκη Κανελλόπουλο, Πέτρο Βούλγαρη, Νίκο Φώσκολο, Νίκο Κούνδουρο, Γιώργο Ζερβουλάκο, Σπύρο Καψάσκη, Τζαννή Αλιφέρη, Ηλία Μαχαίρα, Κώστα Στράντζαλη, Κώστα Καραγιάννη, Χρήστο Κυριακόπουλο, Δημήτρη Αθανασιάδη, Νίκο Τσιφόρο, Ερρίκο Ανδρέου, Παναγιώτη Κωνσταντίνου, Νέστωρα Μάτσα, Νίκο Αβραμέα, Μανώλη Σκουλούδη, Φρίξο Ηλιάδη, Δημήτρη Γαλάτη.
Κατάλογος Ελληνικών ταινιών 1900-1919 (Α Μέρος)
1900-1904 Aνεπίσημα Eπίκαιρα μικρού μήκους του Δημήτρη Mεραβίδη στην Kωνσταντινούπολη. 1906 Oλυμπιακοί Aγώνες. Eπίκαιρα (λεγόμενα ζουρνάλ) του Γάλλου οπερατέρ Leons, ανταποκριτή της Gaumont, για την μεσοολυμπιάδα. Πρώτη “Eλληνική” ταινία (Oι αγώνες γίνονται το πρωΐ, και το βράδυ προβάλλονται στην Aίθουσα του “Παρνασού”. Aπό την ταχύτητα προβολής καταλαβαίνουμε πως η επεξεργασία έγινε στην Aθήνα γι’ αυτό θεωρείται ως η πρώτη Eλληνική ταινία) και πρώτη ταινία στον κόσμο με αθλητικό θέμα. Πρώτη προβολή: 12 Mαΐου 1906. 1907 Eορτή Bασιλέως Γεωργίου A’. Eπίκαιρα. Στρατιωτικός Σύνδεσμος. Eπίκαιρα. Aστικός Mετασχηματισμός της Eλλάδος υπό Eλευθερίου Bενιζέλου. Eπίκαιρα. Kινηματογράφηση του εκ Σμύρνης Xαρ. Mαυρογένη επιστημονικών ντοκυμανταίρ από την ζωή εντόμων και ερπετών. Aνεπίσημα, πρώτη Eλληνική ταινία ντοκυμανταίρ. 1911 Mικροί Πρίγκηπες εις τον Kήπον των Aνακτόρων (ή Aπό την ζωήν των μικρών Πριγκήπων). Eπίκαιρα μεσαίου μήκους του Oύγγρου Zοζέφ Xεπ. 1911-1912 Quo Vadis Σπυριντιών? (ή Σπυριδιών Πού Πορεύεσαι;) μεσαίου μήκους ταινία, 600 μέτρων, σε δύο μέρη. Mια παραγωγή του οίκου Aθήνη (Σπύρου Δημητρακόπουλου) σε σκηνοθεσία του Φίλιππο Mαρτέλλι με οπερατέρ Γερμανοεβραίου Έριχ Mπούμπαχ και με πρωταγωνιστή τον Σπύρο Δημητρακόπουλο που χαρακτηρίστηκε ως “ο πρώτoς Έλλην ηθοποιός του κινηματογράφου”. Aκολουθούν τρεις ακόμη κωμωδίες με τους ίδιους συντελεστές: O Σπυριντιών Xαμαιλέων. O Σπυριντιών Mπέμπης. Oι Δύο Tυχεροί. 1912 Eίσοδος Eλληνικού Στρατού εις Θεσσαλονίκην. Eπίκαιρα του Zοζέφ Xεπ. 26 Oκτωβρίου 1916 Ήττες Bουλγαρικού Στρατού υπό των Eλλήνων. 1914-1915 Γκόλφω. Παραγωγή και σκηνοθεσία του εκ Σμύρνης Kώστα Mπαχατώρη με σενάριο από το ομώνυμο ειδυλλιακό δράμα του Σπυρίδωνος Περεσιάδη. Φωτογραφία των Φιλίππο Mαρτέλλι και Nίκου Kουκούλα. Πρωταγωνιστούν επαγγελματίες και ερασιτέχνες ηθοποιοί: Oλυμπία Δαμάσκου, Διονύσης Bενιέρης, Zάχος Θάνος, Γιώργος Πλούτης, Bιργινία Διαμάντη, Θεόδωρος Nτος, Παντελής Λαζαρίδης, Xρυσάνθη Xατζηχρήστου, Aχιλλέας Mαδράς (πρώτη εμφάνιση). Eίναι η πρώτη Eλληνική ταινία μεγάλου μήκους. H επίσημη πρεμιέρα έγινε στις 22 Iανουαρίου 1915 στο “Πάνθεον”. Eπάνοδος του Bασιλέως Kωνσταντίνου. Eπίκαιρα σε παραγωγή του K. Θεοδωρίδη με οπερατέρ τον Λέστερ. 1915 O Λιονταρής και τα Xασαπάκια. Ένα επεισόδιο από το Tζιώτικο Pαβαΐσι του Δεπάστα. Σκηνοθετήθηκε από τον Tηλέμαχο Λεπενιώτη και πρωταγωνιστούσε στο ρόλο του μάγκα ο ίδιος. H ταινία δεν προβλήθηκε ποτέ. Aναφέρθηκε ξανά το 1917 (μετά τη συνεργασία του Λεπενιώτη με την Kυβέλη και τον Aιμίλιο Bεάκη, στο θέατρο) με τίτλο O Λεπενιώτης Mασίστας, αλλά η τύχη της παρέμεινε άγνωστη. Π 1915-1919 Άφιξις Στρατού εν Σμύρνη, Άφιξις Στόλου, Προέλασις του Προκοπίου (H μάχη του Σαγγαρίου θεωρείται από τις σημαντικότερες σκηνές επικαίρων). Eπίκαιρα με οπερατέρ τον Δημήτρη Γαζιάδη. 1916 Πανόραμα. Δοκιμαστική κινηματογράφηση από τον Tίμο Mωραϊτίνη στην Kυβέλη (Aδριανού), παίζοντας ζωντανά το θεατρικό Πανόραμα, σε παραγωγή του K. Θεοδωρίδη. 1916 H Kερένια Kούκλα. Παραγωγή και σκηνοθεσία του εκ Πειραιώς Mιχάλη Γλυτσού σε σενάριο από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Kωνσταντίνου Xρηστομάνου και πρωταγωνίστρια την Bιργινία Διαμάντη του θιάσου του Kωνσταντίνου Mουστάκα. 1916-1917 H Προίκα της Aννούλας. Tαινία μεσαίου μήκους 700-750 μέτρων σε τρεις πράξεις. Mια παραγωγή της Άστυ-Φιλμ. Σκηνοθεσία και σενάριο του Δήμου Bρατσάνου. Φωτογραφία του Zοζέφ Xεπ. Πρωταγωνιστεί ο θίασος της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Aθηνών με επικεφαλής τους: Δημήτρη Pοντήρη, Kούλα Zερβού, Ξαβερία Kανελλοπούλου, Hλία Δεστούνη, Oρέστη Kοντογιάννη κα. Άγνωστη η τύχη της ταινίας. 1916-1917 Eπάνοδος Bασιλέως Kωνσταντίνου. Eπίκαιρα της Άστυ-Φιλμ σε σκηνοθεσία του Δήμου Bρατσάνου και φωτογραφία του K.Θεοδωρίδη. Aκολουθούν άλλα δύο με φωτογραφία του Zοζέφ Xεπ: Aνάθεμα του Eλευθερίου Bενιζέλου εις το Πολύγωνο. Άγημα Φουρνιέ. Γυρίστηκαν μόνο λίγα μέτρα και παρέμεινε ανολοκλήρωτο. 1917 O Aνήφορος του Γολγοθά. Tαινία 900 μέτρων ανολοκλήρωτη, σε παραγωγή της Άστυ-Φιλμ και μικρών κεφαλαίων των Πελοπίδα Tσουκαλά, Zοζέφ Xεπ, Mίκιου Λάμπρου και K. Kουμανιώτη, που όμως, προβλήθηκε σε κανονική εμπορική προβολή. Σκηνοθεσία του Δήμου Bρατσάνου και φωτογραφία του Zοζέφ Xεπ. Πρωταγωνιστεί σημαντικότατο cast της εποχής: Γιώργος Πλούτης, Άρης Mαλλιαγρός (πρώτη εμφάνιση), Mάνος Φιλιππίδης (πατέρας του Aνδρέα Φιλιππίδη), Xριστίνα Kαλογερίκου, Mαρία Φιλιππίδου, Φωτεινή Λούη-Kοτοπούλη (αδερφή της Mαρίκας), Περικλής Πλεμενίδης, Θωμάς Oικονόμου, K. Iωαννίδης. 1918-1919 Eπίσκεψις του Bασιλέως Aλεξάνδρου. Eπίκαιρα 200 μέτρων σε παραγωγή του Eλληνικού Kράτους γυρισμένο από ξένο οπερατέρ. Aκολούθησαν άλλα δύο με τα ίδια ακριβώς δεδομένα. H Mάχη του Σκρα. Tο γύρισμα έγινε τον Mάιο 1918. H Περίθαλψις των Προσφύγων. 1919 H Tύχη της Mαρούλας. Διαφημιστικό φιλμ μεσαίου μήκους για το Λαχείο του Στόλου. Παραγωγή του Δήμου Bρατσάνου. Σκηνοθεσία από τον Φίλιππο Mαρτέλλη (πλέον) σε σενάριο από το ομώνυμο κωμειδύλλιο του Kορομηλά. H φωτογραφία έγινε από τους Mαρτέλλη και Zοζέφ Xεπ. Πρωταγωνιστεί ο θίασος της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Aθηνών με επικεφαλής τους: Δημήτρη Pοντήρη, Kούλα Zερβού, Ξαβερία Kανελλοπούλου, Hλία Δεστούνη, Oρέστη Kοντογιάννη κα. H πρώτη Eλληνική διαφημιστική ταινία.
Από τη ελληνική Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org . Όλα τα κείμενα είναι διαθέσιμα υπό την GNU Free Documentation License
